Bác sĩ

TS. BS. Đào Thị Yến Phi

Trưởng Bộ Môn Dinh dưỡng
ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch TPHCM

Để đo lường sự thông minh của một đứa trẻ, khoa học thường dùng chỉ số IQ (Intelligent Quotation). Chỉ số này được tính toán từ kết quả trả lời một bảng dài lê thê những câu hỏi suy luận logic, nhằm lượng giá khả năng làm việc của não. Những trẻ có chỉ số IQ cao chắc chắn là những trẻ có khả năng trí tuệ tốt, đặc biệt là về suy luận logic. Thế nhưng, những trẻ có chỉ số IQ thấp chưa chắc đã là những đứa trẻ không thông minh, đơn giản vì suy luận logic không phải là biểu hiện duy nhất của trí tuệ.


Biểu hiện của trí tuệ liên quan đến sự phát triển các vùng thần kinh trên não

Hiệu quả hoạt động của não không chỉ biểu hiện bằng khả năng suy luận và phân tích logic, mà còn nhiều khả năng khác như khả năng ngôn ngữ, khả năng ghi nhớ con số hay hình ảnh, khả năng truy xuất thông tin, khả năng định hướng, khả năng nhận thức, khả năng hình dung trừu tượng… Những thiên thần nhỏ của chúng ta sẽ có biểu hiện về trí tuệ của mình theo những cách khác nhau tuỳ thuộc vào sự phát triển trội hơn của vùng thần kinh nào.

Ở giai đoạn dưới 2 tuổi, sự phát triển các vùng thần kinh vẫn còn chưa hoàn chỉnh, nên sự khác biệt về biểu hiện trí tuệ của trẻ này với trẻ khác thường thấy khá rõ, như có trẻ biết nói trước, có trẻ biết đi trước, lại có trẻ biết… cách vòi vĩnh hay đe doạ bố mẹ để có được những gì mình muốn từ rất sớm ngay cả khi chưa nói được. Đến giai đoạn 2-6 tuổi, các khác biệt thu nhỏ dần, là do những vùng não đã phát triển từ sớm có khuynh hướng chậm lại, trong khi những vùng não phát triển muộn vẫn giữ tốc độ phát triển nhanh. Điều này có nghĩa là những biểu hiện năng khiếu trong giai đoạn sớm có tác dụng gợi ý đến vùng thần kinh phát triển tốt nhất, nhưng điều này vẫn có thể thay đổi trong giai đoạn sau 2-3 tuổi, vì vùng thần kinh phát triển sớm hơn chưa chắc đã là vùng thần kinh phát triển tốt nhất khi trẻ trưởng thành. Những biểu hiện trí tuệ ở giai đoạn muộn sau 6 tuổi, khi các vùng thần kinh đã tăng trưởng đủ và hoàn thiện chức năng tốt sẽ giúp định hướng năng khiếu về trí tuệ tốt hơn.


Định hướng nghề nghiệp theo biểu hiện trí tuệ của trẻ

Các thể loại trí tuệ khác nhau thường thấy là:

  • Tổ chức công việc, sắp xếp kiến thức và ghi nhớ danh sách (vùng thần kinh nằm ở thuỳ trán): trẻ có khả năng sắp xếp công việc hay vật thể theo một logic thuận lợi nhất, và trẻ có trí tưởng tượng phong phú. Những trẻ này phù hợp với các công việc liên quan đến tư duy logic và dự trù tình huống như soạn thảo kế hoạch, hoạch định công việc, thu thập thông tin…
  • Ghi nhớ tường thuật (vùng thần kinh nằm ở thuỳ thái dương): Trẻ có khả năng nhớ những chi tiết nhỏ trong một câu chuyện và thứ tự của các tình tiết. Những trẻ này thường nhớ dai, tỉ mỉ, giỏi trong các môn học cần ghi nhớ như học thuộc lòng hay các môn thuộc xã hội học. Những trẻ này hợp với các công việc đòi hỏi tính chính xác cao nhưng ít thay đổi như bác sỹ, kỹ sư, nhà khảo cổ… hoặc công việc đòi hỏi tuân thủ quy trình chặt chẽ như trong phòng thí nghiệm, công ty làm việc theo dây chuyền.
  • Ngôn ngữ tiếp nhận (hiểu người ta nói gì) và ngôn ngữ diễn đạt (biết cách nói cho người ta hiểu mình muốn gì) là khả năng về ngôn ngữ bị ảnh hưởng của các vùng thần kinh nằm trên cả vùng trán và vùng thái dương. Những trẻ có trí thông minh về ngôn ngữ phù hợp với các ngành nghề liên quan đến ngôn ngữ như viết văn, biên tập, các công việc soạn thảo văn bản…
  • Nhận thức thính giác (vùng thần kinh nằm ở vùng não thái dương), giúp nhận thức âm thanh, và kết hợp với các vùng não xử lý thông tin thính giác ở thuỳ trán để tạo thành khả năng cảm thụ âm thanh. Trẻ hợp với các ngành nghề liên quan đến âm thanh như soạn nhạc, phối khí, thẩm định máy móc trắc âm…
  • Nhận thức khứu giác và vị giác (vùng thần kinh nằm ở vùng não trung tâm, gần thuỳ trán) giúp trẻ có cảm nhận mùi vị tinh nhạy, có thể là ưu thế khi tham gia các công việc liên quan đến ẩm thực, mỹ phẩm…
  • Nhận thức thị giác (vùng thần kinh nằm ở vùng chẩm) giúp sự nhận diện màu sắc, nhận thức vẻ mặt… Các ngành nghề phù hợp là hội hoạ, người tư vấn…

Có thể thấy, những trẻ có vùng não ở trán và thái dương phát triển mạnh hơn thì thường có khả năng trí tuệ tốt hơn, khi kết hợp với sự phát triển tốt của vùng não phụ trách giác quan sẽ tạo ra các biểu hiện trí tuệ của trẻ. Khi một đứa trẻ biểu lộ năng khiếu ở giai đoạn sớm trước 2 tuổi, tốt nhất là nên tiếp tục theo dõi hơn là can thiệp. Nếu năng khiếu đó tăng dần theo thời gian đến giai đoạn sau 6 tuổi, có thể định hình đó là năng khiếu thực sự của trẻ. Điều cần lưu ý là thường mỗi trẻ chỉ có một vài biểu hiện nổi trội của trí tuệ, vì vậy cần tránh tình trạng so bì “sao con không giỏi logic bằng bạn A và giỏi nhớ như bạn B và giỏi ngôn ngữ như bạn C và…”. Nếu có tồn tại trên thế giới một đứa trẻ có tất cả các biểu hiện trí tuệ trên đây do tất cả các vùng thần kinh trên não đều phát triển vượt trội, thì bố mẹ sẽ nên… không cần phải quan tâm đến việc định hướng ngành nghề cho trẻ làm gì, vì khả năng cao là trẻ làm nghề gì cũng giỏi!

huou-Grow-va-be-dap-xe

Bài đọc thêm

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

KHÁM PHÁ
VAI TRÒ CỦA VITAMIN D

VỚI SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ NÃO CỦA TRẺ

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

MẸ ĐỘNG VIÊN NGỌT NGÀO GIÚP

BÉ TĂNG IQ

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

CHOCOLATE CÓ PHẢI LÀ
THỰC PHẨM GIÚP TRẺ

THÔNG MINH HƠN?

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

NHỮNG CÁCH DẠY CON

THÔNG MINH TỪ NHỎ

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

ĐÁNH ĐÒN
SẼ LÀM

TRẺ KÉM THÔNG MINH?

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

6 DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

TRẺ THÔNG MINH TỪ SỚM

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

LÀM SAO ĐỂ TẠO HỨNG THÚ
vũ khí bí mật

HỌC NGOẠI NGỮ CHO BÉ?

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

BÉ THUẬN
TAY TRÁI HAY TAY PHẢI

LIỆU CÓ QUAN TRỌNG?

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

MẸ CÓ BIẾT:
NÊN CHO BÉ ĂN GÌ

ĐỂ THÔNG MINH HƠN?

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

DINH DƯỠNG TỐT

Chìa khóa giúp Bé Yêu
thông minh hơn

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

CHƠI ĐÚNG CÁCH, HỌC ĐÚNG
TUỔI ĐỂ PHÁT

TRIỂN NÃO VÀ HIỆU QUẢ HOÁ TRÍ TUỆ

huou-Grow-va-be-ngon-mieng

PHÁT TRIỂN VẬN ĐỘNG

CHÍNH LÀ PHÁT TRIỂN TRÍ NÃO